Peter Vandermeersch, de nieuwe hoofdredacteur van NRC Handelsblad, wil de krant dwingender maken. Een onmisbare krant die iedere Nederlander die nadenkt moet lezen, zo las ik in NRC Handelsblad van 30 juni jl. Vervolgens gooide Vandermeersch op dinsdag 13 juli in het radioprogramma Kunststof een steen in de vijver door zijn voorkeur uit te spreken voor Amsterdam als nieuwe vestigingsplaats voor NRC Media. Amsterdam is een mediastad bij uitstek, een plek waar het meer bruist en leeft, aldus Vandermeersch. Iedereen, die de clustertheorie van Michael Porter kent, weet dat Vandermeersch gelijk heeft. In Amsterdam en omstreken heb je de internationale reclame- en mediabureaus en daar is ook de hoogste concentratie aan journalisten, free lancers en publicisten. Kortom, de nieuwe eigenaar van NRC Egeria en haar nieuwe hoofdredacteur doen wat iedereen de vorige eeuw heeft geleerd en volgen de route uit het boekje. Bovendien, de drie sterkste troeven van NRC Handelsblad, de redactie cultuur, de Haagse redactie en het internationale netwerk van correspondenten zaten al niet in Rotterdam, dus waarom moet de stad al te bedroefd zijn over dit vertrek. De vergelijking dringt zich op met olifanten die hun einde voelen naderen en teruggaan naar een rustige en veilige plek om het naderend onheil in alle rust te accommoderen.
Rotterdam is inderdaad geen rustige plek maar hier zal wel de vernieuwing vandaan komen. Grote vernieuwingen vinden veelal plaats aan de randen van de cultuur. Het centrum heeft altijd de neiging tot zelfbevestiging en zelfgenoegzaamheid.
Of het nu kunst, wetenschap, politiek of technologie betreft, doorbraken ontstaan op de 'rand van', op het raakvlak van theorie en praktijk, door nieuwe spelers die van buitenaf het oude bestel op z’n kop zetten, daar waar disciplines zich mengen en dingen toch gedaan waarden ook als het niet ‘kan’, daar waar nieuwe onverwachte coalities zich vormen. Vernieuwing ontstaat zelden binnen institutionele platforms; vernieuwing ontstaat daar waar het schuurt, niet daar waar het debat plaatsvindt in keurige zaaltjes met een mono culturele elite.
Dat is precies wat Rotterdam onderscheidt en wat Rotterdam uniek maakt, hier schuurt het, hier komen theorie en praktijk elkaar tegen, hier komen culturen en de bulktransport van ijzererts en olie samen. Hier zal de komende decennia de vernieuwing vandaan komen; ook op het gebied van nieuwe media en informatie-uitwisseling tussen culturen en generaties en op het snijvlak van radio, internet, live debat en dwars door alle culturen heen, die in Rotterdam bezig zijn een nieuwe vorm van samenleven te vinden. De snel groeiende publieke omroep FunX is hier een mooi voorbeeld van. Daar komt nog bij dat Rotterdam als enige van de grote steden verjongt in plaats van vergrijst. En Rotterdam mag dan wel niet het culturele centrum van het traditionele Nederland zijn, het ligt wel in het hart van het Nederlandse taalgebied als scharnierpunt tussen Brussel, Antwerpen en Amsterdam.
Als NRC media echt wil vernieuwen zou ze beter moeten weten. In het recente verleden hebben NRC Handelsblad en Rotterdam elkaar ook altijd weten te vinden: Vlak na de electorale aardverschuiving in 2002, organiseerde NRC Handelsblad samen met Rotterdamse debatorganisaties een debattenreeks waarin de door Pim Fortuyn aangezwengelde opstand der burgers werd besproken. Dit resulteerde in een hechte samenwerking tussen NRC Handelsblad en een aantal publieke instituten in de stad die divers zijn zowel in cultureel als sociaal opzicht. Rotterdam is een stad van tegenstellingen. Naast trotse bezitter van de meest imposante skyline van Nederland is het eigenaar van zeven van de veertig nationale ‘krachtwijken’ waarin grote problemen als armoede, werkeloosheid, verloedering en onveiligheid samenkomen. Naast trotse bezitter van een groeiende multiculturele middenklasse, het meest zwarte gymnasium en een zeer internationaal georiënteerde universiteit is het ook de stad waar Tariq Ramadan in het gat tussen politiek en academie is gevallen. Een conflict op het scherpst van de snede. Rotterdam is behalve bakermat van grote kosmopolieten als Abdelkader Benali, Ramsey Nasr en Ernest van der Kwast ook de bakermat van de leefbaarheidsbeweging. Kortom, een stad die zoals architect Adriaan Geuze het eens heeft getypeerd in geen enkel opzicht klopt maar wel bruist en gist en sociaal en cultureel ver voorop loopt.
Als NRC Media daadwerkelijk wil vernieuwen en op de lange termijn wil overleven, dan zal het bedrijf moeten kiezen voor een vestigingsplaats die deze ambitie belichaamt en versterkt. Dan heeft NRC Media in Rotterdam haar thuis en verbindt zij zo Antwerpen met Amsterdam. Als de traditionele clusterargumentatie van Michael Porter geldt, dan is het beter dat NRC Media vertrekt en plaats maakt voor de nieuwe generatie media en communicatie portals en platforms die in Rotterdam het licht zien.
Leendert Bikker,
voorzitter Economic Development Board Rotterdam